АСТАНА. KAZINFORM – Биыл қос палаталы Қазақстан Парламентіне 30 жыл толды. Бірінші шақырылымның алғашқы сессиясы 1996 жылы 30 қаңтарда өтіп, тәуелсіз мемлекетте кәсіби заң шығарушы биліктің іргесін қалады. Сол кезден бастап институт елдің саяси және экономикалық дамуын айқын көрсететін трансформациядан өтті. Енді Президент Қасым-Жомарт Тоқаевтың конституциялық реформалары нәтижесінде елімізде Парламент қайтадан бір палаталы органға айналмақ. Осы орайда тарихи жолға үңілген Kazinform тілшісі Парламенттің қалыптасу кезеңін, атқарған рөлі мен жетістіктерін саралады.
Жоғарғы Кеңестен Парламентке дейінгі жол
Қазақстан тәуелсіздік алған кезде елде Жоғарғы Кеңес жұмыс атқарып тұрған еді. Бұл кезең кеңестік басқару жүйесінен тәуелсіз мемлекеттік заң шығарушы органға өтудің алғашқы қадамы болды.
ҚР Президенті Іс басқармасы жанындағы Парламентаризм институты, Жеке заңнама орталығының басшысы Юлия Костянаяның айтуынша, дәл осы кезеңде мемлекеттік егемендік туралы декларация, мемлекеттік тәуелсіздік туралы заң, сондай-ақ 1993 жылғы алғашқы Конституция қабылданды. Жоғарғы Кеңес бір палаталы орган ретінде жұмыс істеді.
1994 жылғы 7 наурызда өткен Жоғарғы Кеңес сайлауы нәтижесінде жалғыз палаталы парламентке бір мандатты округтерден өзін-өзі ұсынған 59, қоғамдық ұйымдардан 75 және президенттік тізім бойынша 42 депутат бес жыл мерзімге сайланды. Жоғарғы кеңес төрағасы Әбіш Кекілбаев болған еді.
Сайлау қорытындысы бойынша ел тарихында алғаш рет көппартиялы кәсіби парламент қалыптасты.
Алайда Конституциялық сот сайлау заңнамасының бірқатар нормасы Конституцияға сәйкес келмейді деген шешім шығарғаннан кейін Жоғарғы Кеңес заңсыз сайланған деп танылды. Сонымен, 1995 жылдың наурызында Парламент таратылды, сол күндері Үкімет те отставкаға кеткен болатын.
– 1995 жылдың 30 тамызында өткен референдум нәтижесінде жаңа Конституция қабылданып, Жоғарғы Кеңес таратылды. Осы Конституция қазіргі күнге дейін жұмыс істеп келген қос палаталы Парламентті – Сенат пен Мәжілісті енгізді. Бұл - заң шығарушы биліктің конституциялық моделіне көшу және парламентаризм институтының негізін қалау кезеңі, – дейді спикер.
