- Информация о материале
- Read Time: 1 min
- : 6
Конституция – құқықтық нормалардың жиынтығы емес, белгілі бір дәуірдің ойлау жүйесін, қоғамдық сұранысын және болашаққа деген көзқарасын бейнелейтін құжат. Осы тұрғыдан алғанда, 1995 жылғы Конституция мен биыл қабылданған Ата заңды салыстырып зерделеп көрдік.
Адам алға шықты
1995 жылғы Конституция тәуелсіздіктің алғашқы, ең күрделі кезеңінде қабылданды. Ол кезде ел алдында мемлекетті сақтап қалу, басқару жүйесін орнықтыру, ішкі тұрақтылықты қамтамасыз ету міндеті тұрды. Сондықтан Ата заңның рухы посткеңестік, өтпелі сипатта қалыптасты. Мемлекет мүддесі алдыңғы қатарға шығып, адам құқықтары көбіне сол мүдденің аясында қарастырылды. Ұлттық бірегейлік пен тарихи сабақтастық жалпы сипатта ғана айтылып, нақты өркениеттік бағдар айқындалмады.
Сол кезеңдегі Конституцияны дайындауға небәрі 12 адам ғана қатысқан. Олардың қатарында Юрий Басин, Владимир Ким, Анатолий Котов, Мұхамеджанов секілді заңгерлер болды. Үшеуі шетелдік сарапшы еді. Бұл да сол уақыттағы кадрлық және зияткерлік жағдайдың көрінісі болатын. Билік жүйесі қатаң орталықтандырылып, негізгі шешімдердің барлығы Президентке тәуелді болды. Президент өкілеттігіне нақты шектеу қойылмай, қайта сайлану мүмкіндігі сақталды. Конституциялық сот, Құрылтай сияқты институттар қарастырылмады. Сондай-ақ Президенттің жақын туыстарының мемлекеттік басқару жүйесіне араласуына құқықтық тосқауыл болған жоқ.
2026 жылы қабылданған жаңа Конституция мүлде басқа қоғамдық жағдайда өмірге келді. Бұл құжат қоғамда жинақталған сұранысқа, саяси сананың өсуіне және мемлекеттің кемелдену кезеңіне жауап ретінде қабылданды. Жаңа Конституцияның басты бағыты айқын: ол адамға қызмет ететін мемлекет құруды көздейді. Адамның қадір-қасиеті, құқықтары мен еркіндігі негізгі құндылық ретінде алға шықты. Ұлттық және тарихи бірегейлік ашық көрсетіліп, елдің өркениеттік негізі нақты айқындалды.
Заңгер Бақыт Нұрмұханов жаңа Ата заңдағы осы тұсты ерекше атап өтеді. Оның айтуынша, Конституцияда алғаш рет Қазақстанның байырғы қазақ жерінде, мыңдаған жылдық тарихтың сабақтастығын сақтай отырып қалыптасқаны нақты жазылған.
«Бұл норма біздің мемлекеттілігіміз 1991 жылдан ғана басталған жоқ деген ойды бекітеді. Біз – тарихы терең, тамыры мыңжылдықтарға кететін елміз. Мұны сезіну – ұлттық сананың кемелденуінің белгісі», дейді ол.
Президентке талап күшейді
Жаңа Конституция билік жүйесінде де түбегейлі өзгерістер енгізді. Билік бір орталыққа шоғырланбай, тепе-теңдік пен өзара бақылау тетіктері күшейтілді. Конституциялық сот, Құрылтай, вице-президент институттары енгізілді. Президент бір ғана мерзімге, жеті жылға сайланады. Президенттің туыстарының билік пен мемлекеттік қызметке ықпал етуіне заңмен тыйым салынды.
Әзербайжандық сарапшы Орхан Йолчуев еліміздегі бұл өзгерістердің саяси-географиялық маңызына назар аударады. Оның пікірінше, жаңа Конституция жобасы саяси билік институттарын жетілдіріп, мемлекет пен қоғам арасындағы диалогты күшейтуге бағытталған.
«Бұл ауқымды реформа пакеті тек Қазақстанға емес, бүкіл Орталық Азияға әсер етеді», дейді сарапшы.
Құрылтай құрылымы
Саяси жүйедегі маңызды тағы бір жаңалықтардың бірі – Парламент құрылымының өзгеруі. Жаңа Конституцияға сәйкес елде бір палаталы Парламент құрылады. Ол Құрылтай деп аталады. Құрылтайға 145 депутат пропорционалды жүйемен бес жыл мерзімге сайланады. Сонымен қатар Халық кеңесі атты консультативтік орган құрылады. Оның құрамына этностардың, қоғамдық ұйымдардың және өңірлік мәслихаттардың өкілдері енеді. Кеңес ішкі саясат бойынша ұсыныс беріп, қоғамдық келісімді нығайтуға, заң жобаларын ұсынуға және референдум бастамасын көтеруге құқылы.
Экономиканы мәдениет те көтере алады
Жаңа Ата заңда ел дамуының ұзақмерзімді бағдарлары да нақты белгіленді. «Референдум–2026» онлайн-марафонында Мәжіліс депутаты, Конституциялық комиссия мүшесі Айдарбек Қожаназаров білім, ғылым, инновация мен мәдениетке басымдық берудің маңызын атап өтті. Оның айтуынша, бұл салаларға инвестиция құю экономиканың да сапалы дамуына жол ашады.
«Біз зияткер ұлтқа айналуымыз керек. Бұл мақсат Ата заң деңгейінде бекітілгеннен кейін мемлекеттік органдар да оған ерекше басымдық береді», дейді депутат.
Конституция жобасын әзірлеу үдерісінің өзі де қоғамдағы өзгерісті көрсетеді. Бұл жолы құжатты 130-дан астам өз азаматымыз дайындады. Мәжіліс депутаты, Конституциялық комиссия мүшесі Айдос Сарым комиссия 1000-нан астам ұсынысты қарағанын айтады.
«Әрбір ұсыныс білдірген азаматқа алғыс айтуымыз керек. Сыни пікірдің өзі немқұрайлылықтың жоқ екенін көрсетеді. Осыны түсіндіру үшін штаб алдағы уақытта аймақтарды аралауды жоспарлап отыр», дейді ол.
Осылайша, 1995 жылғы Конституция мемлекетті сақтап қалу кезеңінің құжаты болса, 2026 жылғы жаңа Конституция қалыптасқан мемлекеттің кемелденуін, қоғам мен билік арасындағы жаңа қатынасты айқындайтын құжатқа айналды. Бұл өзгеріс Қазақстанның саяси тарихындағы жаңа белесті білдіреді.
- Информация о материале
- Read Time: 1 min
- : 9
АСТАНА. KAZINFORM — Бір палаталы Парламент — Құрылтай Қазақстандағы партиялық құрылымды тиімді етуге ықпал етеді. Бұл туралы Мәжілістің Халықаралық істер, қорғаныс және қауіпсіздік комитетінің төрайымы Айгүл Құспан Jibek Joly телеарнасындағы «Уәде» бағдарламасында айтты.
— Менің ойымша, депутаттары тек пропорционалды жүйе бойынша сайланатын бір палаталы Парламент саяси партияларды айтарлықтай күшейтеді, — деді Айгүл Құспан.
Депутат атап өткендей, кейінгі жылдары Қазақстанда партиялық құрылыс әлсіз болды. Кейбір партиялар ішкі келіспеушіліктер мен бытыраңқылыққа ұшырап, бұл олардың тұрақтылығына кері әсерін тигізді.
Сонымен қатар, спикер AMANAT пен «Ақ жол» партияларынан басқа саяси партиялардың салыстырмалы түрде «жас» екенін және аймақтарда жеткілікті өкілдікке ие еместігін атап өтті.
Айгүл Құспанның пікірінше, егер Парламент пропорционалды жүйе бойынша құрылса, партиялар өздерінің аймақтық құрылымдарын күшейтеді, қолдаушыларын көбейтеді және заң шығарушы органға өту үшін бәсекеге қабілеттілігін арттырады.
Депутат сондай-ақ Парламентте партиялардың кеңірек өкілдігі идеясына қолдау білдірді.
Айта кетейік, қазақстандықтар 15 наурыздағы референдумда жаңа Конституция жобасын қолдаса, елде бір палаталы Парламент – Құрылтай өз жұмысын бастайды. Жаңа өкілді органның депутаттары қазіргі Парламент ғимаратында жұмыс істей ме? Kazinform тілшісі анықтап көрді.
- Информация о материале
- Read Time: 1 min
- : 9
Қорытынды шарада қамыс өрттерін ерте анықтауға арналған смарт-дрон, МӘМС жүйесін оңтайландыруға бағытталған MedAI цифрлық экожүйесі, өндірістік автоматтандыру шешімдері, роботтандырылған құрылғылар және экологиялық-әлеуметтік веб-платформалар таныстырылды, - деп хабарлайды Өңірлік коммуникациялар қызметі.
- Жоба өткен жылдың наурызынан бастап KazRobotics республикалық қоғамдық бірлестігінің Атырау облыстық филиалы арқылы іске асты. Бастама қолға алынғалы бері Атырау қаласы мен Жылыой ауданынан 3732 мектеп оқушысы, студент және педагог қатысты. Олар жыл бойы жобалық жұмыстың толық циклінен өтіп, идея әзірлеуден бастап прототип дайындау және оны көпшілік алдында қорғау кезеңдеріне дейінгі барлық процесті меңгерді, - деді жоба менеджері Асқар Алдан.
Қорғау кезеңінде Атырау қаласы мен Жылыой ауданынан 13–24 жас аралығындағы 45 оқушы мен студент өңірдің әлеуметтік, экологиялық және технологиялық мәселелерін шешуге бағытталған 25 қолданбалы инженерлік және IT жобасын ұсынды.
Жобалар робототехника, баламалы энергетика, экология, медицина, цифрлық сервистер, веб-әзірлеме, бағдарламалау, жасанды интеллект және 3D модельдеу бағыттарын қамтыды.
Айта кетейік, «JasUP» – Теңізшевройл компаниясының Әлеуметтік инвестициялар бағдарламасы аясында жүзеге асырылып жатқан жоба. Бастама жастардың инженерлік ойлау қабілетін дамытып, өңірдегі өзекті мәселелерге инновациялық шешімдер ұсынуға бағытталған.
- Информация о материале
- Read Time: 1 min
- : 10
2025 жылы Атырау облысында жұмысынан айырылуына байланысты 28 225 адамға Мемлекеттік әлеуметтік сақтандыру қоры есебінен 12,6 млрд теңге көлемінде әлеуметтік төлем берілді, - деп хабарлайды Өңірлік коммуникациялар қызметі.
Аталған төлем барлық азаматтарға емес, тек ресми түрде еңбек еткен және жұмыс беруші тарапынан МӘСҚ-қа тұрақты әлеуметтік аударымдар жүргізілген қызметкерлерге қарастырылған.
Қордың Атырау облыстық филиалының бас маманы Нариман Салимовтың айтуынша, жұмыссыз қалған азамат алдымен мансап орталығына барып, жұмыссыз ретінде тіркелуі тиіс
- Жұмыссыз мәртебесі берілгеннен кейін әлеуметтік төлем тағайындау туралы өтініш Сақтандыру қорына проактивті түрде жолданады.
Әлеуметтік төлем бір айдан алты айға дейінгі мерзімге тағайындалады. Оның мөлшері әлеуметтік аударымдар есептелген табыстың 45 пайызы көлемінде белгіленеді. Төлемді қайта рәсімдеуге болады, алайда бұл жағдайда оның мөлшері азаяды, - деді ол.
Мамандардың айтуынша, ресми түрде еңбек еткен азаматтар жұмыстан қандай себеппен шыққанына қарамастан, әлеуметтік төлем алуға құқылы.
- Информация о материале
- Read Time: 1 min
- : 10
Атырау облысында қызылша ауруының алдын алу мәселелеріне ерекше назар аударылып отыр.
Мамандардың айтуынша, инфекцияның таралуына бірнеше фактор әсер етеді, соның бірі — қоғамдық иммунитеттің төмендеуі және екпе салынбаған балалардың болуы. Егер уақтылы вакцинация жасалса, қызылша инфекциясы бақылауда ұстауға болатын ауру болып саналады.
Қазіргі таңда облыстық инфекциялық ауруханада 290 науқас ем қабылдап жатыр, олардың 137-сінің қызылша ауруын жұқтырғаны зертханалық талдау нәтижесінде расталған. Дәрігерлердің айтуынша, науқастардың 86%-ы — жоспарлы вакцинациядан өтпеген балалар.
Мамандар атап өткендей, қызылшаның бастапқы белгілері тұмауға ұқсас болуы мүмкін, бұл уақытында диагноз қоюды қиындатады. Нақты диагноз денеде бөртпе пайда болғаннан кейін және зертханалық талдаулардан соң қойылады. Бұл орайда алдын алу шараларының маңызы зор.
– Қызылшадан қорғанудың ең тиімді тәсілі – вакцинация. Біз ата-аналарды балаларға уақытында екпе салдыруға шақырамыз. Мұндайда ата-аналар өз баласын ғана емес, айналасындағыларды да қорғайды. Қызылшаға қарсы салынатын вакцина бірден 3 аурудан — қызылша, эпидемиялық паротит және қызамықтан сақтандырады. Кейбіреулер екпе салдарынан церебралды сал ауруы немесе эпилепсия пайда болуы мүмкін деп қауіптенеді, бірақ бұлардың вакцинацияға еш қатысы жоқ,- дейді инфекционист дәрігер Нұрфия Қизатова.
Дәрігерлердің айтуынша, қолданыстағы құрама вакцина Қазақстанда он жылдан астам уақыт бойы салынып келеді және өзінің қауіпсіздігі мен тиімділігін дәлелдеген. Егу жұмыстары балаларға 6 айдан бастап және 6 жасқа дейін Ұлттық екпе күнтізбесіне сәйкес жүргізіледі. Қызылшаға қарсы екпе тұрғындардың тіркелген жері бойынша емханаларда тегін жүргізіледі. Сонымен қатар, өңір тұрғындары қалауы бойынша жекеменшік медициналық орталықтарда ақылы негізде де вакцина ала алады. Айта кетейік, вакцинация кезінде айтарлықтай асқынулар тіркелмеген.
Облыстық денсаулық сақтау басқармасы ата-аналардың вакцинадан бас тартуының бір себебі – ақпараттандырудың жеткіліксіздігі екенін айтады.
– Тұрғындар екпенің пайдасы қаншалықты екенінен толық хабарсыз, соның кесірінен бас тартушылар да көп. Өңірде екпенің қауіпсіздігі мен тиімділігін түсіндіру жұмыстары жүргізілуде, – дейді Атырау облыстық денсаулық сақтау басқармасы басшысының орынбасары Мұрат Құрбанов.
Денсаулық сақтау басқармасы мамандарының айтуынша, өңірдегі эпидемиологиялық жағдай толық бақылауда, облыс бойынша 671 балаға вакцина егілді. Сарашылар уақытында жоспарлы иммунизациядан өтуді ұсынады, өйткені жоғары деңгейдегі қоғамдық иммунитет инфекцияның таралуына жол бермейді.
- Информация о материале
- Read Time: 1 min
- : 8
ЛИВИНЬО. KAZINFORM — 17 ақпан күні Италияның Милан және Кортина-д’Ампеццо қалаларында XXV қысқы Олимпиада ойындарының оныншы жарыс күні басталды.
Бүгін 10 қазақстандық спортшы бес спорт түрінен жарыс жолына шығады.
Қазақстан құрамасының жарыс кестесі:
14:00 — шаңғы қоссайысы, биік тұғыр Қатысушы: Шыңғыс Рақпаров
14:45 — фристайл-акробатика, іріктеу (әйелдер) Қатысушы: Аяна Жолдас
17:30 — фристайл-акробатика, іріктеу (ерлер) Қатысушылар: Асан Асылхан, Шерзод Хаширбаев, Дінмұхаммед Райымқұлов, Роман Иванов
17:45 — шаңғы қоссайысы, шаңғы жарысы Қатысушы: Шыңғыс Рақпаров
18:52 — конькимен жүгіру, командалық із кесу (әйелдер, жартылай финалдар, финал) Қатысушы: Қазақстан құрамасы
22:45 — мәнерлеп сырғанау, қысқа бағдарлама (әйелдер) Қатысушы: Софья Самоделкина
Осыған дейін хабарлағанымыздай, Абзал Әжіғалиев және Денис Никиша шорт-тректен ерлер арасында 500 метрге жүгіруден ширек финалға жолдама алды.
