Телефон шырылдайды. Бейтаныс нөмір. Қоңырау шалған адам өзін банк қызметкері, мемлекеттік органның өкілі немесе белгілі бір ұйымның маманы ретінде таныстырады. Әңгіме сенімді басталғанымен, соңында ақшаға немесе жеке мәліметке қатысты талап қойылады.
Қазіргі таңда мұндай жағдайға кез келген адам тап болуы мүмкін. Сондықтан интернет пен телефон арқылы жасалатын алаяқтықтан сақтану – заң мен тәртіп мәселесінің маңызды бір бөлігі.
Алаяқтар адамның сенгіштігі мен асығыстығын пайдалануға тырысады. «Шотыңызға қауіп төніп тұр», «ақшаңызды қауіпсіз шотқа аударыңыз», «ұтыс ұтып алдыңыз» деген сияқты хабарламалар азаматты тез шешім қабылдауға итермелеуі мүмкін. Кейде жалған сілтеме жіберіліп, одан жеке мәліметтерді енгізу сұралады.
Мұндай кезде ең маңыздысы – асықпау. Бейтаныс адам телефон арқылы банк картасының құпия деректерін, парольді, SMS арқылы келген кодты сұраса, оны бермеу қажет. Күмәнді сілтемелерге өтпеу де қауіптің алдын алудың қарапайым жолдарының бірі.
Алаяқтықтың тағы бір ерекшелігі – оның тәсілдері үнемі өзгеріп отырады. Бұрын телефон қоңырауы негізгі құрал болса, қазір әлеуметтік желілер, мессенджерлер мен түрлі интернет платформалар да пайдаланылуы мүмкін. Сондықтан цифрлық сауаттылық әр азаматқа қажет.
Әсіресе үлкен жастағы адамдарға түсіндіру жұмыстары маңызды. Балалары мен жақындары ата-аналарына күмәнді қоңырау немесе хабарлама түскен жағдайда не істеу керектігін алдын ала айтып қойғаны дұрыс.
Құқық бұзушылықтың алдын алу тек құқық қорғау органдарының міндеті емес. Азаматтың өз қауіпсіздігіне жауапкершілікпен қарауы да маңызды. Күмәнді жағдайға тап болған адам тиісті мекемеге хабарласып, мәселені ресми жолмен тексергені жөн.
Бір сәттік асығыстық кейде үлкен шығынға әкелуі мүмкін. Сондықтан телефонның ар жағындағы әрбір сөзге сене бермей, ақпаратты тексеру – бүгінгі күннің қажетті әдеті.
Сақтық – қорқыныш емес. Сақтық – өз мүлкің мен жеке мәліметіңе жауапкершілікпен қарау. Ал заңды жолмен әрекет ету – қауіптің алдын алудың ең дұрыс қадамдарының бірі.
Г.СӘДУАҚАС
